Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

29 listopada 2018

NR 12 (Listopad 2018)

Stosowana Analiza Zachowania w uczeniu się komunikacji

0 240

Stosowana Analiza Zachowania kojarzy się z zestawem procedur używanych dopiero wtedy, kiedy trzeba sobie radzić z trudnymi sytuacjami. Tymczasem pojęcie „behawioralny” powinniśmy kojarzyć z określeniem „skuteczny”. 

Nauka nowych słów a Stosowana Analiza Zachowania

Stosowana Analiza Zachowania (SAZ) to nauka o prawach rządzących zachowaniami – tak prostymi, jak uczenie klaskania czy zakładania butów, i tak skomplikowanymi, jak rozmowa i rozwiązywanie problemów. Im bardziej jesteśmy świadomi tych praw, tym skuteczniej jesteśmy w stanie uczyć wszelkich umiejętności, które są potrzebne naszym uczniom. Skuteczność działań opartych na SAZ jest szczególne widoczna w rozwoju umiejętności komunikacyjnych dzieci z autyzmem.
Nie zauważamy, kiedy zdrowe dzieci uczą się nowych słów. Czasem zastanawia nas, skąd dane słowo pojawiło się w słowniku dziecka… Ale przy dzieciach z zaburzonym rozwojem mowy (w szczególności z autyzmem), nauka komunikacji zwykle musi być szczegółowo zaplanowana i musi trwać bardzo długo. Dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu potrafią używać słów jedynie w tych sytuacjach, w których były tego uczone. Dlatego tak ważne jest, by mieć świadomość, że jeśli chcemy skutecznie uczyć komunikowania – musimy dokładnie wiedzieć, w jakiej funkcji dane słowo ma się pojawić, tak byśmy mogli odpowiednio przygotować środowisko dziecka do wytworzenia właściwej motywacji do komunikacji.
Jak zacząć trening komunikacyjny? Skinner (1957) wyodrębnił trzy podstawowe funkcje, w których słowa są używane, podkreślając, że słowo może się pojawić w każdej z tych funkcji. W przypadku dzieci z autyzmem często w każdej funkcji musimy uczyć słowa osobno. Podstawowe funkcje w terminologii Skinnera to:

  • mandy – oznaczające umiejętność proszenia o rzeczy, aktywności, uwagę drugiej osoby, umiejętność odmawiania, zadawanie pytań,
  • takty – nazywanie rzeczy, zjawisk, które obserwujemy w otoczeniu,
  • reakcje intrawerbalne – odpowiadanie na pytania, rozwiązywanie problemów.

Gdy zaczynamy pracę z niemówiącym małym dzieckiem z autyzmem, nauka komunikacji staje się priorytetem. Zawsze na pierwszym miejscu stawiam naukę próśb (mandów), gdyż stworzenie dziecku jak największej liczby okazji do proszenia rodziców czy opiekunów o wszystkie możliwe rzeczy czy aktywności, na które dziecko ma ochotę, jest najskuteczniejszym wprowadzeniem do treningu komunikacyjnego.
Ale jak zacząć trening komunikacyjny, gdy dziecko nie ma umiejętności naśladowania mowy, albo jeśli nie mamy pewności, czy dziecku uda się powtórzyć choćby najprostszą samogłoskę? Oczywiście, możemy próbować zachęcić dziecko do wokalizacji i nagradzać wszelkie dźwięki, które wydaje, licząc na to, że uda się ukształtować z nich sylaby, a potem – słowa. Bardzo często jednak proces ten trwa wiele miesięcy, a dziecko nadal nie dysponuje funkcjonalnym sposobem komunikowania się. Powoduje to naturalną frustrację dziecka, pojawiają się trudne zachowania stanowiące ułomną próbę podjęcia komunikacji.
Nie ma żadnego powodu, żeby przedłużać ten proces. Jeśli po trzech miesiącach intensywnego treningu komunikacyjnego (intensywnego oznacza minimum kilkadziesiąt prób związanych z proszeniem o różne rzeczy lub aktywności w ciągu godziny) nie pojawia się u dziecka umiejętność naśladowania wokalnego (czyli powtarzania dźwięków na polecenie) – należy sięgnąć po komunikację wspomagającą, która pozwoli ten proces przyspieszyć. Przeprowadzano wiele badań, z których wynika skuteczność systemów komunikacji wspomagającej w wywoływaniu mowy u dzieci z autyzmem (Tincani, 2004; Carbone, 2010). Najczęściej są wykorzystywane systemy oparte na obrazkach (np. PECS) lub gesty z języka migowego lub Makatonu.

Zalety systemów migowych na tle systemów obrazkowych

Wraikat, Sundberg i Michael (1991) zwracają uwagę, że komunikacja poprzez wskazywanie czy podawanie obrazków jest najczęściej wybieranym systemem komunikacji wspomagającej. Wydaje się ona łatwiejsza do nauczenia, chociaż Michae...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy