Czym jest lęk matematyczny
Lęk matematyczny to napięcie i obawa, które pojawiają się przy liczeniu, przy rozwiązywaniu zadań albo na samą myśl o lekcji matematyki. Badacze podkreślają, że chodzi o coś więcej niż słabszą ocenę. Zespół Sian Beilock pisze, że strach przed matematyką może obniżać wyniki niezależnie od rzeczywistych umiejętności.
REKLAMA
To zjawisko nie dotyczy garstki uczniów. W badaniu PISA 2012 OECD zapytało piętnastolatków z wielu krajów o ich uczucia wobec matematyki. Średnio 59% przyznało, że często martwi się, że będzie im trudno na lekcji. Co trzeci uczeń mówił, że bardzo się denerwuje, gdy odrabia pracę domową z matematyki. Jeśli Twoje dziecko się tak czuje, nie jest wyjątkiem.
Skąd się bierze
Mark Ashcraft, jeden z pierwszych badaczy tego zjawiska, pokazał, że lęk zaburza pracę pamięci roboczej. To ta część umysłu, w której trzymamy liczby oraz kolejne kroki zadania. Gdy część uwagi pochłaniają myśli „nie dam rady” i „zaraz się pomylę”, na liczenie zostaje mniej miejsca. Dziecko, które w domu spokojnie rozwiązuje zadanie, na klasówce może je zawalić. Nie dlatego, że zapomniało, tylko dlatego, że lęk zabrał mu część zasobów.
Presja czasu ten efekt wzmacnia. Ashcraft zauważył, że w testach na czas osoby z silnym lękiem wypadają gorzej nawet w prostym dodawaniu, a w testach bez takiego pośpiechu różnice w umiejętnościach często znikały. Liczy się więc nie tylko to, co dziecko umie, ale też to, w jakich warunkach ma to pokazać.
Do tego unikanie zamyka koło. Osoby z lękiem matematycznym mają silną skłonność, żeby matematyki unikać, przez co mniej ćwiczą i mają większe zaległości. Zaległości dają kolejne porażki, a te potwierdzają przekonanie „nie nadaję się”. Każda nowa lekcja opiera się na poprzedniej, więc luka z czwartej klasy potrafi wrócić w siódmej.
Dorośli przekazują lęk dalej, często bez słów. Sian Beilock i jej zespół zbadali nauczycielki z pierwszych klas szkoły podstawowej. Pod koniec roku dziewczynki uczone przez nauczycielki z większym lękiem częściej uważały, że chłopcy są lepsi z matematyki, i miały gorsze wyniki. Podobny mechanizm działa w domu. W badaniu Maloney i współpracowników dzieci rodziców z lękiem matematycznym uczyły się w ciągu roku mniej i kończyły rok z większym lękiem. Działo się tak jednak tylko wtedy, gdy ci rodzice często pomagali przy pracy domowej z matematyki. Liczy się więc nie sam lęk rodzica, ale to, jak wygląda wspólna nauka.
Jak rozpoznać lęk u dziecka
Lęk matematyczny rzadko ogłasza się wprost. Częściej widać go w zachowaniu:
- dziecko odkłada pracę domową z matematyki na koniec albo „zapomina” o niej;
- przed sprawdzianem skarży się na ból brzucha lub głowy, gorzej śpi;
- zna materiał w domu, a na klasówce „wszystko wylatuje z głowy”;
- mówi o sobie „jestem głupi z matmy” albo „ja i tak tego nie zrozumiem”;
- płacze lub złości się przy pierwszym zadaniu, którego nie umie od razu rozwiązać;
- woli zgadywać albo przepisać wynik, niż spróbować samemu.
Jeden taki objaw nie przesądza o niczym. Gdy jednak kilka z nich powtarza się tygodniami, warto porozmawiać z dzieckiem, a potem z nauczycielem. Gdy lęk obejmuje wiele sytuacji poza matematyką albo mocno utrudnia codzienne życie, dobrze skonsultować się z psychologiem szkolnym lub w poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Co pomaga: zasady oparte na badaniach
Małe kroki zamiast wielkiej góry. Skoro lęk zajmuje pamięć roboczą, zadanie podzielone na krótkie etapy mniej ją obciąża. Po krótkiej porcji nauki dziecko rozwiązuje kilka zadań z tego samego tematu i widzi, że je umie. Każde takie zadanie osłabia przekonanie „nie nadaję się”.
Szybka informacja zwrotna. Dziecko, które czeka kilka dni na ocenę sprawdzianu, przez ten czas utrwala zarówno błąd, jak i niepokój. Gdy od razu widzi, czy odpowiedź jest dobra, i może zobaczyć poprawne rozwiązanie, błąd zamienia się w zwykłą wskazówkę, co poprawić.
Oswajanie błędu. Pomyłka w matematyce jest informacją, nie wyrokiem. Pomaga zdanie „zobaczmy, w którym miejscu się rozjechało” zamiast „znowu źle”. Warto też, żeby dziecko widziało, że dorośli też się mylą i spokojnie to poprawiają.
Pomaga również mniej pośpiechu przy ćwiczeniu. Szkolne sprawdziany mają limit czasu, ale domowa nauka go nie potrzebuje, a badania Ashcrafta sugerują, że to właśnie presja czasu wydobywa wpływ lęku. Spokojne ćwiczenie pozwala dziecku pokazać, co naprawdę umie, i zbudować pewność, którą zabierze potem na klasówkę.
Warto też nazwać niepokój. Ramirez i Beilock sprawdzili prosty sposób: uczniowie przed egzaminem przez kilka minut pisali o swoich obawach. Ta krótka czynność pomogła im lepiej napisać test. Rodzic może to wykorzystać zwykłą rozmową: „Co cię najbardziej martwi w jutrzejszym sprawdzianie?”.
Rodzic ma wspierać, a nie wyręczać. Badanie Maloney pokazuje, że częsta pomoc rodzica z własnym lękiem może dziecku zaszkodzić. Nie znaczy to, że trzeba się wycofać, tylko że warto pilnować tonu i słów. Zdanie „ja też nie byłem dobry z matmy” brzmi jak pocieszenie, ale może podpowiadać, że zdolności matematyczne się dziedziczy i nic się nie da zrobić. Lepiej chwalić wysiłek i sposób myślenia niż sam wynik. Gdy rodzic czuje, że sam się denerwuje przy zadaniach, może przekazać tłumaczenie komuś innemu i zająć się tym, w czym jest najlepszy: spokojem i rytmem nauki.
Jak te zasady realizuje Matematyka Gryzie
Matematyka Gryzie to kursy online i aplikacja do nauki matematyki, z której korzysta ponad 64 tys. kursantów. Ułożyliśmy je tak, żeby dziecko uczyło się w spokojnym rytmie i nie zostawało samo z trudnym zadaniem.
Każde zagadnienie nauczyciel tłumaczy krok po kroku na filmie, który dziecko może obejrzeć jeszcze raz, bez wstydu przed klasą. Zaraz po lekcji rozwiązuje zadania z tego samego tematu. Aplikacja od razu pokazuje, czy odpowiedź jest poprawna, a przy zadaniu jest rozwiązanie krok po kroku, więc błąd staje się wskazówką, a nie powodem do wstydu.
Gdy coś jest niejasne, dziecko może zadać pytanie ekspertom na czacie. Asystent nauki AI Gryzik odpowiada o każdej porze, także wieczorem przed sprawdzianem.
Kurs dla klas 4–8 dopasowuje się do podręcznika, z którego dziecko korzysta w szkole. Dzięki temu w domu ćwiczy dokładnie to, co jest na lekcjach, i może spokojnie wrócić do tematu, który sprawiał kłopot. Rodzic sprawdzi w aplikacji, ile dziecko już przerobiło i ile zadań rozwiązało, więc nie musi pilnować przy biurku, żeby wiedzieć, jak idzie nauka.
Wśród autorów kursów są egzaminatorzy CKE. Tematy kursu i obsługiwane podręczniki opisuje strona Matematyka dla klas 4–8.
W siódmej i ósmej klasie do zwykłych sprawdzianów dochodzi egzamin ósmoklasisty, a z nim presja czasu, o której pisaliśmy wyżej. Rodzicom ósmoklasistów Kamila Kwapień, współzałożycielka Matematyki Gryzie, prowadzi bezpłatne szkolenie online przed egzaminem ósmoklasisty. Trwa około godziny i pokazuje, gdzie dziecko traci punkty i co powtarzać w pierwszej kolejności.
Najważniejsze w skrócie
Lęk przed matematyką jest częsty i nie świadczy o braku zdolności. Zabiera dziecku część pamięci roboczej, nasila się pod presją czasu i rośnie, gdy dziecko unika nauki. Pomagają małe kroki, szybka informacja o wyniku oraz spokojne podejście do błędów, a także rodzic, który wspiera, zamiast wyręczać. Gdy dziecko kilka razy z rzędu przekona się, że daje radę, przekonanie „nie nadaję się” zaczyna słabnąć.
Artykuł przygotowała krakowska firma Edubite, twórca aplikacji Matematyka Gryzie i Nauka Gryzie.
