Analiza transakcyjna (AT) to koncepcja psychologiczna człowieka oraz podejście psychoterapeutyczne stworzone przez Erica Berne’a, służące do zrozumienia zachowań, wzorców komunikacji oraz relacji międzyludzkich. Zakłada się w nim, że ludzie funkcjonują poprzez różne stany Ja (Rodzic, Dorosły i Dziecko), których aktywacja ma wpływ na sposób myślenia, odczuwania, rozumienia siebie i rzeczywistości oraz wzorce porozumiewania się z innymi. Obecnie wykorzystuje się ją w czterech obszarach zastosowania:
REKLAMA
- pracy: psychoterapeutycznej (indywidualnej i grupowej),
- interwencjach w organizacjach,
- wsparciu w edukacji oraz
- poradnictwie.
Pisząc o analizie transakcyjnej jako metodzie psychoterapii, wywód warto rozpocząć od próby określenia, czym jest psychoterapia. Na najbardziej ogólnym poziomie można powiedzieć, że psychoterapia to celowy i profesjonalny proces pomocy psychologicznej, oparty na relacji między terapeutą a pacjentem, którego celem jest zmniejszenie cierpienia psychicznego, lepsze rozumienie siebie, rozwiązanie trudności emocjonalnych oraz poprawa jakości życia. W psychoterapii zakładamy, że poprzez rozmowę, refleksję nad własnymi doświadczeniami, emocjami, myślami i zachowaniami człowiek może dokonywać trwałych zmian w sposobie funkcjonowania. W zależności od nurtu terapeutycznego zmiana ta może dotyczyć m.in. sposobu myślenia, przeżywania emocji, budowania relacji czy rozumienia własnych doświadczeń.
W analizie transakcyjnej celem psychoterapii jest rozwijanie autonomii człowieka, czyli jego zdolności do świadomego kierowania własnym życiem, podejmowania niezależnych decyzji oraz budowania satysfakcjonujących relacji z innymi. W efekcie psychoterapia w nurcie analizy transakcyjnej ma prowadzić do większej odpowiedzialności za własne życie, bardziej świadomych wyborów oraz realizowania swojego potencjału w relacjach z innymi i w życiu osobistym. Zdaniem E. Berne’a osiągnięcie autonomii wiąże się z rozwojem trzech kluczowych zdolności:
- Świadomości, czyli realistycznego postrzegania siebie, innych ludzi i otaczającej rzeczywistości.
- Spontaniczności, czyli swobodnego wyrażania uczuć, myśli i potrzeb w sposób adekwatny do sytuacji.
- Intymności, czyli umiejętności budowania autentycznych, bliskich i opartych na zaufaniu relacji z innymi ludźmi (Berne, 1964/2011).
Cele w pracy psychoterapeutycznej w analizie transakcyjnej osiąga się między innymi poprzez: naukę rozpoznawania własnych stanów Ja (Rodzic, Dorosły, Dziecko), analizę sposobów komunikowania się z innymi, umiejętność identyfikacji „gier psychologicznych” podtrzymujących skrypt życiowy, odkrycie i zrozumienie własnego skryptu życiowego, czyli wzorca decyzji podjętych we wczesnym okresie życia i realizowanego w dorosłości, oraz przejście procesu redecyzji, czyli podjęcia nowych, bardziej konstruktywnych decyzji dotyczących siebie i swojego funkcjonowania.
Od czasu sformułowania podstawowych założeń przez Erica Berne’a analiza transakcyjna podlegała dynamicznemu rozwojowi. Kolejni badacze i praktycy rozwijali jej koncepcje, odpowiadając na nowe wyzwania kliniczne oraz pogłębiając rozumienie procesów psychologicznych i mechanizmów zmiany. W efekcie, przy zachowaniu wspólnego fundamentu teoretycznego, wykształciło się kilka szkół terapeutycznych, różniących się akcentami teoretycznymi, rozumieniem psychopatologii, celami terapii oraz preferow...
Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.
Dołącz do grona specjalistów, którzy stale pogłębiają swoją wiedzę
Co dwa miesiące otrzymuj sprawdzone narzędzia i artykuły tworzone przez ekspertów-praktyków. Pogłębiaj wiedzę, pracuj sprawniej, pewniej i bądź przygotowany na najbardziej skomplikowane przypadki.
