Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii , Otwarty dostęp

19 marca 2018

NR 5 (Wrzesień 2017)

Po co psychoterapeutom psychoterapia?

0 72

Po co terapeutom i psychologom klinicznym psychoterapia? Odpowiedź wydaje się z jednej strony prosta i oczywista, z drugiej – ogromnie złożona i wielowątkowa, ponieważ dotyczy kompetencji zawodowych psychoterapeuty. Wieloletnie obserwacje wskazują, że psychoterapeuci doceniają wyniki badań nad efektywnością psychoterapii. Wskazują one, że najbardziej skuteczni są ci terapeuci, którzy potrafią trafnie rozpoznawać to, co dzieje się w relacji terapeutycznej, korzystając z doświadczenia własnej psychoterapii.

 

Owa złożoność pytania, czemu służy psychoterapia w pracy terapeuty, podyktowana jest kontekstami teoretycznymi i praktycznymi, do jakich należy odnieść postawione pytanie, są to m.in.: kwestia rozumienia istoty i celów psychoterapii oraz kryteriów jej efektywności, standardy stawiane terapeutom w różnych szkołach psychoterapii, wymagania formułowane przez terapeutę wobec samego siebie oraz oczekiwania środowiska zawodowego (instytucja i zespół leczący), w jakim terapeuta pracuje, a także ścieżka rozwoju zawodowego, którą wybierze terapeuta – czy zdecyduje się na prowadzenie psychoterapii z pacjentami o głębszych zaburzeniach osobowości i większych deficytach.

Powszechnie przyjmuje się, że psychoterapia kierowana jest do osób, u których rozpoznaje się zaburzenia psychiczne i zachowania. Zdrowotne poradnictwo psychologiczne dedykowane jest osobom będącym w kryzysach normatywnych i nienormatywnych, zaś różne treningi, warsztaty i działania psychospołeczne dla poszukujących nowych doświadczeń egzystencjalnych i rozwojowych.

Zakres pojęcia psychoterapia i kompetencje oczekiwane od terapeutów

Istnieje zgodność wśród przedstawicieli różnych szkół psychoterapii, że w procesie terapii działają dwa typy czynników leczących, tj.:

  1. czynniki specyficzne – metody i interwencje wypracowane przez konkretne szkoły (np. w psychoterapii psychoanalitycznej – wolne skojarzenia, w terapii poznawczo-behawioralnej – dialog sokratejski czy w terapii behawioralnej – desensytyzacja),
  2. czynniki wspólne – działające w relacji terapeutycznej, zwłaszcza związane z przymierzem terapeutycznym. Ich wpływ na efektywność terapii jest podobna, choć niektórzy twierdzą, że większe znaczenie mają te zjawiska, które pojawiają się w relacji terapeutycznej.

 

 

Rys. 1. Kompetencje zawodowe psychoterapeuty

Psychoterapia definiowana jest przez Johna Norcrossa (1990) jako:

świadome i zamierzone zastosowanie przez terapeutę – na podstawie wiedzy i zasad wywodzących się z psychologii – metod interwencji (strategii i procedur terapeutycznych) oraz postaw interpersonalnych:

  • w celu pomagania ludziom w modyfikacji ich zachowań, procesów poznawczych, emocji i/lub innych cech osobowych,
  • w kierunku uzgodnionym i uznanym za pożądany przez osobę korzystającą z terapii.

Proces psychoterapii można opisać jako aktywowanie u pacjentów/klientów bardziej pożądanych/normatywnych procesów psychicznych i zachowań poprzez zastosowanie przez terapeutę w odpowiednim kontekście, czyli stanie intrapsychicznym i relacji terapeutycznej, optymalnych interwencji terapeutycznych, np. odzwierciedlenia, konfrontacji czy interpretacji, wybranych świadomie, na podstawie nieustannie prowadzonej diagnozy reakcji na interwencję i jej znaczenia dla osiągnięcia celów terapii.

Ten krótki opis działań terapeuty w procesie psychoterapii wskazuje na wymagane w tym zawodzie kompetencje. Odpowiedzialne jego wykonywanie wymaga od terapeuty następujących kompetencji:

  • szerokiej wiedzy z psychologii, psychopatologii i psychoterapii,
  • umiejętności diagnozowania stanu psychospołecznego pacjenta,
  • umiejętności i sprawności stosowania odpowiednich strategii postępowania terapeutycznego oraz samoświadomości i umiejętności monitorowania procesów psychicznych – pacjenta i własnych – w przebiegu terapii, zwłaszcza w relacji terapeutycznej,
  • odznaczanie się odpowiednią postawą etyczną i respektowanie niezbywalnych wartości ogólnoludzkich (APA, 2005; Boswell i in., 2010; Malikiosi-Loizos, 2013).

Ostatnio podkreśla się, że należy odróżniać u terapeutów dwa stany, które niekoniecznie się pokrywają, tj. ogólne kompetencje terapeuty vs. kompetencje do ich wdrażania w różnych warunkach pracy oraz z różnymi pacjentami. Prawie w każdej szkole psychoterapii dokonuje się pomiarów różnych kompetencji, natomiast ciągle brakuje wiarygodnych narzędzi do oszacowania zdolności terapeuty do wdrażania owych kompetencji (Barber i in., 2007).
Terapeuta nabywa kompetencje w procesie specjalistycznego szkolenia i następnie rozwija je dzięki:

  • doświadczeniu zawodowemu,
  • ustawicznemu poszerzaniu wiedzy (także z obszaru evidence based practice in therapy),
  • trenowaniu i zwiększaniu umiejętności specyficznych dla własnej szkoły terapeutycznej,
  • pogłębianiu i poszerzaniu umiejętności interpersonalnych,
  • poddawaniu swojej pracy terapeutycznej superwizji.

Terapeuci wskazują, co zostało potwierdzone badaniami Jesse Gellera (2011), że obok uczenia się i trenowania umiejętności istotną rolę w rozwijaniu ich samoświadomości i wdrażaniu wiedzy w praktykę odegrały doświadczenia wyniesione z osobistej psychoterapii. Nabiera ona szczególnego znaczenia wtedy, gdy terapeuci uczą się psychoterapii bardziej skoncentrowanej na procesie niż tej ustrukturalizowanej, prowadzonej zgodnie z wymaganym scenariuszem.

Osobista psychoterapia psychoterapeutów i klinicystów – szansa czy ryzyko?

Obecnie można zaobserwować dwa główne stanowiska w sprawie konieczności odbycia przez kandydatów 
na psychoterapeutów psychoterapii osobistej:

  1. przedstawiciele szkoły psychodynamicznej, humanistycznej i interpersonalnej dobitnie opowiadają się za taką koniecznością,
  2. przedstawiciele innych szkół, np. terapii behawioralnej czy systemowej wyrażają duże wątpliwości i nie uznają odbycia terapii za nieodzowne.

Podnoszone wątpliwości i zastrzeżenia dotyczą najczęściej kilku kwestii:

  • po pierwsze – psychoterapia jest dla osób z różnymi zaburzeniami i problemami psychicznymi, a terapeuci najczęściej są osobami zdrowymi psychicznie, więc nie mogą z niej w żaden sposób skorzystać;
  • po drugie – psychoterapia sprzyja koncentrowaniu się uczestników na własnych przeżyciach i doznaniach, a terapeuta powinien być skupiony i zogniskowany na procesach psychicznych i zachowaniach pacjenta w procesie psychoterapii;
  • po trzecie – psychoterapeuci obawiają się doświadczenia w przebiegu terapii stanów regresji, poczucia zależności i bezradności, zdania się na drugiego człowieka, wstydu w obliczu utraty obrazu Ja i odkrywania siebie takim, jakim się jest (por. Orlinsky, Rønnestad, 2005).

Pomimo różnych kontrowersji niemal we wszystkich szkołach psychoterapii oraz w większości krajów europejskich osobista terapia jest integralną częścią szkolenia przyszłych terapeutów, w trakcie której ujawniają się ich dyspozycje i ograniczenia do wykonywania zawodu (Atkinson, 2006). Zazwyczaj zaleca się, aby terapia odbyła się u psychoterapeuty posiadającego certyfikat tej samej szkoły terapeutycznej, w jakiej przyszły terapeuta odbywa szkolenia. Doświadczenia wyniesione z terapii własnej mają zaowocować rozwojem zawodowym – poszerzeniem umiejętności stosowania określonych strategii czy procedur terapeutycznych (terapeuta terapeuty jako model) – oraz osobistym, wynikającym z uaktywnienia tendencji rozwojowych, samoaktualizacyjnych kandydata. Zakłada się bowiem, że odbycie osobistej psychoterapii, obok spektrum doświadczeń i umiejętności zdobytych w trakcie treningów, warsztatów i superwizji, spowoduje pogłębienie/poszerzenie samoświadomości kandydata na temat stanu jego umysłu w różnych sytuacjach interpersonalnych, w tym relacjach terapeutycznych z pacjentami o różnych zaburzeniach psychicznych i zaburzeniach zachowania (Carlsson, 2011).

Przedstawiciele wielu szkół psychot...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy