Koncepcja osi jelito-mózg (ang. gut-brain axis) i jej znaczący wpływ na zdrowie stała się przedmiotem rosnącego zainteresowania i badań w ciągu ostatnich kilku dekad. Pomysł, że jelito i mózg są ściśle powiązane poprzez biochemiczną sygnalizację między przewodem pokarmowym a układem nerwowym, ewoluował znacznie z biegiem czasu. Cryan i Dinan są uznawani za pionierów koncepcji osi jelito – mózg i nowego pojęcia „psychobiotyki”, które od 2013r. określa wybraną grupę probiotyków o opisanych w artykule właściwościach.
Szlaki, za pośrednictwem których odbywa się komunikacja na osi jelito-mózg, można podzielić na neuronalne, humoralne i immunologiczne. Okazało się, że zarówno w warunkach fizjologicznych, jak i w stanach chorobowych mikrobiota jelitowa może wpływać na OUN. Jedną z dróg neuronalnych jest przekazywanie informacji do OUN przez aferentne włókna nerwu błędnego oraz jelitowy układ nerwowy. Aktywacja nerwu błędnego jest głównym elementem mechanizmu umożliwiającego mikrobiocie i probiotykom wpływanie na funkcjonowanie OUN. Natomiast jelitowy układ nerwowy zbudowany jest z gęstej sieci neuronów umiejscowionej w ścianie układu pokarmowego i reaguje na neuroprzekaźniki oraz inne cząsteczki sygnałowe. Przekaźnictwo enteroendokrynne zachodzi za pośrednictwem neuropeptydów wytwarzanych przez komórki enteroendokrynne, takich jak: peptyd YY, neuropeptyd Y , cholecystokinina oraz glukagonopodobny peptyd.
Bakterie jelitowe potrafią wytwarzać wiele biologicznie aktywnych substancji. Zaliczamy do nich między innymi krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, cząsteczki hamujące lub nasilające niekorzystny dla organizmu stan zapalny oraz neuroprzekaźniki uczestniczące w przekazywaniu sygnałów w układzie nerwowym. Niektóre z tych substancji mogą przenikać przez barierę krew–mózg i bezpośrednio oddziaływać na mózg. Inne działają miejscowo – w jelitach (są to między innymi neuroprzekaźniki, takie jak serotonina, dopamina, noradrenalina).
Serotonina jest neuroprzekaźnikiem, który odgrywa kluczową rolę w regulacji nastroju, snu i apetytu. Serotonina odgrywa rolę w regulacji osi HPA (hipotalamus-przysadka-nadnercza), która jest odpowiedzialna za reakcję organizmu na stres. Zwiększona produkcja serotoniny może pomóc w lepszej regulacji tej osi, zmniejszając poziom stresu. Zdrowy poziom serotoniny może przyczyniać się do obniżenia poziomów kortyzolu. Około 95% serotoniny w organizmie ludzkim jest produkowana w jelitach, co podkreśla znaczenie zdrowego mikrobiomu jelitowego dla równowagi serotoniny.
W jelitach człowieka występuje różnorodność mikrobiomu, który wchodzi w interakcję z ludzkim gospodarzem. Zamieszkuje go około 10 13 -10 14 bakterii, w których przeważają grupy bakteryjne, takie jak Firmicutes, Bacteroidetes, Actinobacteria, Proteobacteria, Fusobacteria i Verrucomicrobia. Niektóre badania na przykładzie bakterii takich jak Lactobacillus wskazują, że psychobiotyki mogą pomagać w zmniejszaniu stanów zapalnych w organizmie, które są powiązane z wybranymi zaburzeniami psychicznymi, a regularne spożywanie psychobiotyków może pomóc w redukcji objawów stresu i lęku, wspierać leczenie depresji, poprawiając ogólne samopoczucie.
Dodatkowo szczep Lactobacillus może przyczyniać się do produkcji neuroprzekaźników takich jak GABA (kwas gamma-aminomasłowy), które są ważne dla regulacji nastroju i łagodzenia lęku.
Jednym z najlepiej przebadanych szczepów psychobiotycznych jest Lactobacillus paracasei LPC-37, który wykazuje korzystny wpływ na zdrowie psychiczne, w tym na objawy stresu, jakość snu oraz regulację nastroju. Badania z udziałem ludzi wskazują, że szczep ten może łagodzić skutki chronicznego stresu, wspierać osoby doświadczające pogorszonego nastroju i objawów depresyjnych, a także pomagać w regulacji zmęczenia i poprawie regeneracji podczas snu.
W randomizowanym podwójnie zaślepionym badaniu udowodniono wpływ "Lactobacillus paracasei Lpc-37® na psychologiczne i fizjologiczne markery stresu i lęku u dorosłych (badanie Sisu,2020)” W zdrowej populacji wykazano, że Lpc-37 wspiera oś jelita-mózg, znacząco zmniejszając odczuwalny stres w porównaniu z placebo:
- LPC-37 wpłynął korzystnie bardziej wyraźne wśród kobiet. LPC-37 obniżył rozkurczowe ciśnienie krwi osób z wysokim nasileniem stresu i znormalizował częściowo stężenie kortyzolu osób z niskim nasileniem stresu.
- W grupie suplementującej LCP-37 o niskim nasileniu stresu zauważono mniejszy wzrost wyczerpania indukowanego ostrym stresem niż w grupie placebo o niskim nasileniu stresu.
- U kobiet przyjmujących LPC-37 obserwowano mniejszy wzrost ciśnienia skurczowego w odpowiedzi na stres niż u kobiet, które przyjmowały placebo oraz zmniejszenie odczuwanego stresu w porównaniu do jego nasilenia przed rozpoczęciem suplementacji.
Wyniki badania wskazują, że LPC-37 może być stosowany jako terapia wspomagająca w leczeniu zaburzeń psychicznych związanych ze stresem.
W innym randomizowanym badaniu z potrójnie ślepą próbą- ChillEx ( Makela S.M et al.; Brain Behav. Immun.-Health 32, 100673 (2023)) u uczestników badania przyjmujących Lactobacillus paracasei Lpc-37 doszło do zmniejszenia nasilenia zaburzeń snu a także obserwowano spadek nadmiernie wyostrzonej czujności.
Oprócz korzyści psychicznych, szczep LPC-37® może również wspierać system odpornościowy, oraz stanowi wsparcie przy lekoterapii. Jest bezpieczny dla osób dorosłych oraz dzieci, nie notuje działań niepożądanych również w interakcji z lekami. Może być rozważany jako część holistycznego podejścia do zdrowia psychicznego, szczególnie w połączeniu z innymi metodami leczenia, takimi jak terapia, zdrowa dieta czy regularna aktywność fizyczna.
W kontekście wpływu na zdrowie psychiczne znaczące korzyści mogą pojawić się dopiero po kilku tygodniach, zwykle około 6–8 tygodni. Dlatego aby suplementacja przyniosła pełne efekty powinna być prowadzona regularnie i długoterminowo. W przypadku Lactobacillus paracasei LPC-37 wykazano, że najszersze spektrum potencjalnych korzyści można osiągnąć przy suplementacji trwającej minimum 8–12 tygodni.
W literaturze opisywane są również inne szczepy o potencjale psychobiotycznym, jednak ich dostępność i jakość preparatów mogą się różnić, a większość z nich jest trudno dostępna na polskim rynku.
W jednym z badań pt „Ocena jakości wybranych komercyjnych produktów probiotycznych – suplementów diety i żywności specjalnego przeznaczenia medycznego” przeprowadzone przez zespół naukowy pod kierownictwem dr hab. Anny Zawistowskiej-Rojek we współpracy z naukowcami z ośrodków akademickich i badawczych w Polsce(Foods (MDPI), 2026).
Przeanalizowano 15 komercyjnych produktów probiotycznych. Wszystkie produkty przechowywano zgodnie z zaleceniami producenta i poddano analizie przed upływem terminu ważności. Produkty były kupione losowo w różnych aptekach. Celem badania była ocena charakterystyki ilościowej i jakościowej wybranych probiotyków dostępnych na polskim rynku, w tym zarówno suplementów diety, jak i żywności specjalnego przeznaczenia medycznego, oraz porównanie uzyskanych wyników z informacjami zawartymi na etykietach produktów.
W analizie laboratoryjnej NeuroLPC spełniał wszystkie oceniane kryteria jakościowe dotyczące liczby żywych bakterii, zgodności składu oraz czystości mikrobiologicznej. Dane świadczą o skuteczności i dobrych efektach terapeutycznych preparatu, a także zapewniają bezpieczeństwo stosowania produktu przez pacjentów.
Wybierając preparat probiotyczny, warto kierować się jakością i dowodami naukowymi, a nie liczbą szczepów. Probiotyki jednoszczepowe o potwierdzonym działaniu są często bardziej wartościowe dla wsparcia zdrowia psychicznego niż preparaty wieloszczepowe o nieudokumentowanej skuteczności.
W świetle badań klinicznych i jakościowych psychobiotyk Neuro LPC-37 zawierający szczep Lactobacillus paracasei LPC-37 na pewno będzie dobrym wsparciem dla pacjentów w stanach lękowych, depresyjnych, a także przyczyni się do profilaktyki efektów stresu.
Ponadto powszechnie wiadomo że IPP, leki psychiatryczne i wiele innych cząsteczek negatywnie wpływają na mikrobiotę jelitową, zatem każdy pacjent przyjmujący takie leki powinien dodatkowo otrzymywać psychobiotyk Lactobacillus paracasei LPC -37 zawarty w preparacie Neuro LPC, dzięki czemu uniknie się negatywnego wpływu leków na mikrobiotę jelitową, a efekt terapeutyczny będzie lepszy.
Prof. dr hab. n. med. Agata Szulc - Kierownik Kliniki Psychiatrycznej Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. W latach2016–2019 prezes Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Od roku 2019 r. członek ZarząduEuropejskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (EPA), współorganizatorka pierwszego w historii Kongresu EPAw Warszawie. Prezes elekt Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego na lata 2025-28.
- Postepy Hig Med Dosw (online), 2019; 73: 865–886, e-ISSN 1732-2693
- Oś jelitowo-mózgowa i jej skutki neuropsychiatryczne: przegląd narracyjny,Alexander Muacevic i John R. Adler, 2023
- Farmakoterapia w psychiatrii i neurologii, 2013, 2, 69–77
- NFZ , raport dotyczący depresji, 2023
- Źródło: https://forumprzeciwdepresji.pl/depresja/o-chorobie/objawy-depresji
- Elaine Patterson et al. Lacticaseibacillus paracasei Lpc-37® _improves psychological and physiological markers of stress and anxiety in healthy adults: a randomized, double-blind, placebo-controlled and parallel clinical trial (the Sisu study). Neurobiology of Stress 13 (2020)
- Ocena jakości wybranych komercyjnych produktów probiotycznych – suplementów diety i żywności specjalnego przeznaczenia medycznego; A. Zawistowska-Rojek i wsp.; Narodowy Instytut Leków, Warszawa, Foods, 2026; 15(2): 373
- https://www.termedia.pl/akademiazaburzenmikrobioty/Farmakomikrobiomika-czyli-interakcja-lekow-z-mikrobiota-,64065.html
