Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

21 marca 2018

NR 8 (Marzec 2018)

Dialog motywujący
Jak motywować do podjęcia i pozostania w kontakcie terapeutycznym?

0 154

Nie można nikogo zmusić do podjęcia psychoterapii. Nie można go też zmusić, aby w niej pozostał. Można proponować, zachęcać, niekiedy nawet przyprowadzić do gabinetu (jak np. dzieje się z dziećmi), ale podjęcie pracy to już osobista decyzja konkretnej osoby.

Z moich doświadczeń pracy z innymi w oparciu o dialog motywujący, a także z bycia po drugiej stronie,  na przysłowiowej kozetce, wierzę, iż duży wpływ na jakość współpracy między terapeutą a klientem ma sposób pracy klinicysty, w tym jego cechy osobiste i styl komunikacji. Krótko mówiąc, duże znaczenie ma to, kto prowadzi terapię i w jaki sposób komunikuje się z klientem.

Z faktu, że klient sam zgłasza się na terapię, możemy wnioskować, iż jest już zmotywowany do zmiany. Tymczasem nie zawsze tak jest. Wiele modeli terapii zakłada, że motywacja po prostu istnieje, a klient ją ma albo też nie. Terapia motywująca opiera się na założeniu, że każdy człowiek jest do czegoś zmotywowany. Zamiast obwiniać klienta o brak motywacji, warto wziąć pod uwagę, że trudności w pracy mogą wynikać także z kontekstu interpersonalnego, który nie tylko wpływa na motywację do zmiany, ale także może ją inicjować.

Analizowanie oraz zwiększanie motywacji klienta to bardzo ważne zadanie psychoterapeuty. W niniejszym artykule chciałabym przybliżyć metodę dialogu motywującego i pokazać, jakie jej techniki można zastosować w połączeniu z innymi metodami pracy. Dialog powstał z myślą o osobach uzależnionych, jednak z czasem zyskał popularność i okazał się skutecznym podejściem także w innych dziedzinach pomocy, np.: w pracy z tzw. trudną młodzieżą, w opiece medycznej czy resocjalizacji.

W artykule będę zamiennie stosowała określenia „pacjent” i „klient”, nazywając tak osobę szukającą pomocy, oraz terminy „klinicysta, terapeuta, psycholog” na osobę pomocy udzielającej. Skrót DM będzie określał dialog motywujący.

Co to jest dialog motywujący?

DM to skoncentrowana na osobie, oparta na współpracy forma kontaktu klinicznego, która zmierza do rozwiązania ambiwalencji klienta i wydobycia jego wewnętrznej motywacji do zmiany. Wewnętrzna motywacja to gotowość do zachowania się w konkretny sposób zgodnie z osobistymi celami i wartościami. Metoda powstała w Stanach Zjednoczonych w latach 70. w opozycji do metod konfrontacyjnych, które nie były skuteczne. Była wykorzystywana do pracy z osobami uzależnionymi. Twórcami DM są profesorowie psychiatrii i psychologii – William R. Miller (USA) i Steven Rollinick (UK). Terapię motywującą porównuje się do tańca, nie zaś do walki, jak bywa w podejściach konfrontacyjnych.

„Dialog motywujący przypomina raczej taniec: partnerzy nie walczą ze sobą, lecz poruszają się razem w pełnej harmonii. Fakt, że jeden z nich prowadzi, jest ledwo dostrzegalny, a obserwator zewnętrzny może w ogóle tego nie zauważyć. Dobre prowadzenie w tańcu polega na łagodności, wyczuleniu na drugą osobę i wyobraźni”. (Miller, Rollnick, 2010, s. 28)

W dialogu ogromny nacisk kładzie się na zbudowanie opartej na empatii i zrozumieniu więzi z klientem. Pracując w duchu DM, tak prowadzimy rozmowę, aby to klient sam poszukał swoich własnych argumentów za dokonaniem zmiany, a nie usłyszał je od klinicysty. Jesteśmy bardzo zainteresowani tym, jak pacjent widzi swoją sytuację i co chce osiągnąć w przyszłości. Nie tylko podążamy za klientem, ale przede wszystkim umożliwiamy mu ruch w kierunku zmiany.

Mit pacjenta niezmotywowanego

Twórcy DM podkreślają, iż nie ma ludzi niezmotywowanych, są jedynie zmotywowani do różnych, niekiedy szkodliwych dla siebie działań. Odkrycie i zrozumienie osobistej motywacji klienta to ważny krok na drodze 
do zmiany. Ludzie mają konkretne wyobrażenia na temat pozytywnych i negatywnych skutków różnych działań, a wyobrażenia te wpływają na ich zachowania. Warto przenieść uwagę na to, czego oczekuje dana osoba, zamiast skupiać się na tym, dlaczego nie chce dokonać jakiejś zmiany.
Dialog bazuje na wewnętrznej motywacji klienta, na jego osobistym sposobie widzenia świata i tym, co jest dla niego ważne. Terapeuta motywujący uważnie słucha wypowiedzi klienta i dzieli je na dwie kategorie: język podtrzymania (statusu quo) i język zmiany. Wypowiedzi w języku zmiany są wzmacniane. Chodzi o podkreślenie tego, co pacjent robi, aby się udało, a nie skupianie się tylko na tym, z czym ma jeszcze trudności. Chcemy, by wypowiedzi w języku zmiany było jak najwięcej.

Taki sposób rozmowy nie skupia się na tym, co klientowi nie wychodzi, ale podkreśla jego osiągnięcia i zachęca do szukania oraz próbowania nowych pomysłów. 

To klient sam siebie przekonuje o słuszności zmiany. Badania potwierdzają związek pomiędzy wypowiedziami klienta a efektami terapii (Miller i Rose, 2009) oraz potwierdzają, że terapia w duchu DM wywołuje język zmiany u klientów, a co za tym idzie – zwiększa ich motywację do działania. Zrozumienie dynamiki ambiwalencji może stanowić alternatywę dla postrzegania ludzi jako niezmotywowanych i obwiniania ich za to.

Oto przykład wypowiedzi klientki i reakcji terapeutki motywującej:

PACJENTKA: „Regularne spożywanie zdrowych posiłków jest dla mnie bardzo trudne, zwłaszcza od kiedy zmieniłam pracę. Rano nigdy nie mogę nic przełknąć. W pracy mam mnóstwo spotkań, ciągle coś się dzieje i nie zawsze mam możliwość spokojnie coś zjeść. Jem zwykle w biegu między spotkaniami. Na lunchach biznesowych zwykle załatwiamy mnóstwo spraw i jedzenie schodzi na dalszy plan. Próbowałam już chyba wszystkiego – przygotowywałam nawet posiłki w domu i nosiłam pudełka do biura. Często jednak o tym zapominałam. Kończyło się na przegryzaniu w biegu jabłka, które rano wrzucam do torebki i ratowaniu się batonami i kawą z automatu, żeby jakoś przetrwać. Niektóre koleżanki korzystają z cateringów pudełkowych, jednak wydaje mi się, że t...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy