Pięć najważniejszych informacji
· Dolegliwości są realne, również gdy ich przyczyna pozostaje nieustalona. [1]
· Nasilenie objawów w stresujących sytuacjach nie dowodzi, że mają wyłącznie psychiczne podłoże.
· Przed wizytą przygotuj opis objawów, dokumentację i listę przyjmowanych preparatów. [3]
· Psychoterapia może wspierać radzenie sobie z dolegliwościami, ale nie zastępuje oceny lekarskiej. [1]
· Ostry ból w klatce piersiowej, nasilona duszność lub utrata przytomności wymagają pilnej pomocy. [4]
Czym są zaburzenia psychosomatyczne i somatyzacja?
Objawy psychosomatyczne to dolegliwości fizyczne, których powstawanie lub nasilenie może wiązać się z czynnikami psychologicznymi. Objawy odczuwane w ciele nazywa się też somatycznymi. Pojęcie psychosomatyki dotyczy szerzej zależności między emocjami a funkcjonowaniem ciała. [5] Nie oznacza to prostego podziału na „prawdziwą chorobę” i „problem tylko w głowie”.
Możesz również spotkać termin „somatyzacja”, używany do opisywania wyrażania cierpienia psychicznego poprzez dolegliwości cielesne. [7] Sama nazwa nie wyjaśnia jednak Twojej sytuacji i nie powinna zastępować oceny objawów. Jeśli pojawia się podczas konsultacji, zapytaj, co dokładnie oznacza w odniesieniu do Ciebie.
Określenia „zaburzenia psychosomatyczne” czy „choroby psychosomatyczne” także wymagają wyjaśnienia. Warto wiedzieć, jakie rozpoznanie postawiono i na czym je oparto. Brak wyraźnej przyczyny w dotychczasowych badaniach nie potwierdza psychicznego podłoża ani nie rozstrzyga, że nie ma choroby somatycznej, czyli dotyczącej ciała. Podobnie zespół jelita drażliwego nie dowodzi, że każdy nowy objaw ze strony układu pokarmowego wynika ze stresu. [1]
Jak psychika wpływa na ciało podczas stresu?
Pod wpływem stresu mogą występować bóle głowy, zawroty głowy, napięcie mięśniowe, dolegliwości żołądkowe i przyspieszone bicie serca. Możliwe są również problemy ze snem, zmiana apetytu i trudności z koncentracją. [2] To przykłady objawów stresu, a nie lista pozwalająca samodzielnie rozpoznać przyczynę dolegliwości.
Kołatanie serca, bóle żołądka czy dolegliwości jelitowe warto omówić z lekarzem. Również bóle kręgosłupa nie wskazują same w sobie na psychiczne podłoże. [1] Przykładowo nadczynności tarczycy mogą towarzyszyć niepokój, problemy ze snem, kołatanie serca i drżenie rąk. [6]
Zwróć uwagę na różnicę między obserwacją a wnioskiem. „Ból pojawia się przed spotkaniami w pracy” opisuje to, co zauważasz. „Ból jest wyłącznie od stresu” przesądza już o przyczynie.
Opisz sytuacje stresowe, które zauważasz. Powiedz lekarzowi, czy odczuwasz silny stres po konkretnym wydarzeniu, czy towarzyszy Ci przewlekły stres i długotrwałe napięcie. Dodaj, czy objawy występują również w spokojniejszych chwilach. Nie musisz samodzielnie rozstrzygać, które wyjaśnienie jest właściwe.
Dlaczego warto mówić o obawach, śnie i codzienności?
Dolegliwości mogą pogarszać nastrój, a współistniejący lęk lub depresja mogą nasilać objawy fizyczne. [1] Dlatego podczas konsultacji warto opowiedzieć nie tylko o bólu czy napięciu, lecz także o tym, jak się z nimi czujesz.
Zastanów się:
· czego najbardziej się obawiasz;
· czy zmienił się Twój sen;
· które codzienne zajęcia stały się trudniejsze;
· z jakich aktywności rezygnujesz z powodu dolegliwości.
Jeżeli odczuwasz przewlekłe zmęczenie lub masz zaburzenia snu, zapisz je jako osobne problemy do omówienia. Nie zakładaj od razu, że są jedynie skutkiem napięcia.
Możesz powiedzieć wprost: „Nie wiem, co powoduje te objawy, i martwię się, że coś zostało przeoczone”. Nie potrzebujesz specjalistycznego języka. Ważne, żeby lekarz poznał zarówno Twoje dolegliwości, jak i pytania, na które szukasz odpowiedzi.
Jak przygotować opis objawów somatycznych do wizyty?
Przed konsultacją u lekarza rodzinnego lub innego lekarza przygotuj:
· informacje o początku, częstotliwości i przebiegu objawów;
· okoliczności ich występowania oraz to, co je nasila lub łagodzi;
· listę leków, także bez recepty, suplementów i preparatów doraźnych;
· wyniki badań i dotychczasowe zalecenia;
· najważniejsze pytania oraz cel wizyty. [3]
Pomocna może być krótka notatka podzielona na trzy części: „co odczuwam”, „co zauważam” i „co chcę wyjaśnić”. Zamiast pisać wyłącznie „źle się czuję”, podaj przykład: ból przerywa pracę, nie możesz zasnąć albo rezygnujesz ze spotkań. Powiedz również o używaniu substancji psychoaktywnych, jeśli Cię to dotyczy.
Nie musisz przychodzić z gotowym rozpoznaniem ani samodzielnie wybierać badań. Lekarz oceni sytuację i zaplanuje dalsze postępowanie. Przed zakończeniem wizyty upewnij się, że rozumiesz zalecenia, termin kontroli i zasady reagowania na pogorszenie. [3]
Możesz zapytać: „Co wymaga dalszego sprawdzenia?”, „Co mam zrobić, jeśli objawy się zmienią?” i „Kiedy wrócić na konsultację?”.
Psychoterapia i leczenie zaburzeń psychosomatycznych: co warto wiedzieć?
Pomoc psychologiczna może dotyczyć obaw o zdrowie, trudnych emocji i radzenia sobie z ograniczeniami. Skorzystanie z niej nie oznacza, że Twoje dolegliwości są wymyślone.
Terapia poznawczo-behawioralna, czyli CBT, może pomagać rozumieć związki między objawami, obawami, emocjami i sposobami radzenia sobie. [1] Podczas spotkań możesz omówić, co dzieje się po pojawieniu się dolegliwości, jakie myśli im towarzyszą i jak reagujesz.
Warto ustalić z terapeutą konkretny cel. Może nim być lepsze radzenie sobie z niepewnością albo powrót do ważnych zajęć w granicach aktualnych możliwości. Powiedz też, które kwestie pozostają do wyjaśnienia z lekarzem.
Leczenie zaburzeń psychosomatycznych nie ma jednego schematu dla wszystkich. Psychoterapia nie gwarantuje ustąpienia objawów. O potrzebie leczenia lekami decyduje lekarz. Jeśli zaleci konsultację psychiatryczną, zapytaj o jej cel — psychiatra jest lekarzem, a taka wizyta stanowi odrębny element pomocy.
Dolegliwości psychosomatyczne: co możesz robić na co dzień?
Odpoczynek i ruch dostosowany do stanu zdrowia oraz możliwości mogą wspierać radzenie sobie z dolegliwościami. [1] Przy stresie pomocne bywają ćwiczenia oddechowe, rozmowa z zaufaną osobą i planowanie niewielkich, osiągalnych działań. [2]
Nie musisz wprowadzać wielu zmian jednocześnie. Wybierz jedną rzecz, która jest teraz wykonalna: zaplanowanie przerwy, spokojnej aktywności lub czasu na odpoczynek. Podczas kolejnego spotkania możesz omówić, czy była przydatna i co utrudniało jej realizację.
Uwzględnij swoje warunki życia. Ograniczenia zdrowotne, opieka nad bliskimi czy przeciążenie pracą mają znaczenie dla tego, co możesz zrobić. Codzienne wsparcie nie powinno stawać się kolejnym zadaniem, z którego musisz się rozliczać. Nie zastępuje też ustalonego planu opieki.
Kiedy można skorzystać z konsultacji online?
Możliwość konsultacji lekarskiej online oferuje Medicept. Podczas kontaktu możesz przedstawić objawy, dokumentację i pytania o dalsze postępowanie. Jeśli lekarz musi zbadać Cię osobiście, potrzebna będzie wizyta w gabinecie.
Opłata dotyczy konsultacji. Wystawienie e-recepty zależy od oceny lekarza i wskazań medycznych. Zasady konsultacji dotyczącej e-recepty znajdziesz na stronie medicept.pl/recepta-online/. Zdalny kontakt nie powinien służyć potwierdzeniu z góry przyjętego założenia, że dolegliwości mają podłoże psychosomatyczne.
Materiały w Centrum Wiedzy Medicept mogą uzupełnić informacje z wizyty. Jeśli podczas lektury pojawią się wątpliwości, zapisz je i omów z lekarzem. Wiedza ogólna pomaga przygotować pytania, ale nie rozstrzyga przyczyny Twoich objawów.
Ból w klatce piersiowej i inne objawy alarmowe: kiedy szukać pomocy?
Ostry ból w klatce piersiowej, nasilona duszność, utrata przytomności lub zaburzenia świadomości wymagają wezwania pomocy pod numerem 112 albo 999. [4] Nie czekaj wtedy na planową teleporadę.
Nawet jeśli wcześniej omawiano z Tobą objawy psychosomatyczne, nie tłumacz automatycznie nowych, niepokojących dolegliwości stresem. Wcześniejsze rozpoznanie nie powinno zastępować oceny obecnego stanu.
Praktyczny następny krok
Przygotuj krótką notatkę o dolegliwościach i umów konsultację odpowiednią do swojej sytuacji. Po wizycie zapisz zalecenia, termin kontroli i sposób reagowania na zmianę objawów. Jeśli potrzebujesz wsparcia psychologicznego, omów również ten krok. Nie musisz znać przyczyny dolegliwości, żeby jasno powiedzieć, z czym potrzebujesz pomocy.
Bibliografia
1. NHS. Medically unexplained symptoms.
2. NHS. Stress.
3. Centrum e-Zdrowia, Pacjent.gov.pl. Przygotuj się do wizyty – poradniki.
4. Pacjent.gov.pl. Na ratunek.
5. National Library of Medicine. MeSH: Psychosomatic Medicine.
6. NHS. Overactive thyroid (hyperthyroidism): symptoms.
7. American Psychological Association. APA Dictionary of Psychology: Somatization.
