Jednym z trudniejszych doświadczeń, o których rodzice dzieci w spektrum autyzmu mówią znacznie rzadziej niż o terapii czy diagnozie, jest poczucie emocjonalnej odległości od własnego dziecka. Nie chodzi o brak miłości. Raczej o momenty, w których rodzic ma wrażenie, że bardzo próbuje dotrzeć do dziecka, a mimo to nie potrafi odnaleźć drogi do bliskości, jaką wcześniej sobie wyobrażał.

W kulturze, w której obraz stał się jednym z podstawowych nośników znaczeń, fotografia bywa dla wielu osób bardziej naturalnym językiem niż werbalny opis emocji. W trendach w psychoterapii także obserwujemy rosnące zainteresowanie bardziej doświadczeniowymi sposobami pracy z klientami, opartymi nie tylko na słowie, ale i na wyobraźni, twórczości, cielesności. A Terapia Akceptacji i Zaangażowania (ACT), z jej modelem elastyczności psychologicznej, stanowi szczególnie użyteczną ramę do wprowadzania do gabinetu pracy z metaforą, niedosłownością i obrazem. 

W ACT nie chodzi przede wszystkim o to, by człowiek poczuł się lepiej tu i teraz.  Uważność nie ma zapewniać mu szybkiej ulgi ani przywracać komfortu.  Jej podstawowa funkcja jest inna – ma zwiększać zdolność do kontaktu z doświadczeniem takim, jakie ono jest, oraz poszerzać przestrzeń wyboru tam, gdzie człowiek zwykle działa automatycznie, pod wpływem lęku, napięcia, wstydu czy wewnętrznego przymusu.

Trauma relacyjna często zamyka nas we własnych historiach i emocjach, w których myśli brzmią jak fakty, a uczucia stają się dowodem naszej wadliwości. Im silniej próbujemy kontrolować doświadczenia wewnętrzne, tym bardziej utrwalamy walkę, która podtrzymuje cierpienie. Postawa otwarta w Terapii Akceptacji i Zaangażowania proponuje zmianę kierunku – zamiast redukować treść przeżyć, uczymy się zmieniać relację z nimi. W bezpiecznej, świadomej, otwartej relacji terapeutycznej umożliwiamy skuteczną ekspozycję (teoria uczenia się inhibicyjnego), która prowadzi do odzyskania sprawczości i witalności w życiu. 

Dla wielu psychoterapeutów superwizja pozostaje przede wszystkim przestrzenią omawiania przypadków: szukania trafniejszych interwencji, doprecyzowywania konceptualizacji, czasem także regulowania napięć związanych z pracą kliniczną. W podejściach kontekstualno-behawioralnych punkt ciężkości przesuwa się jednak w inną stronę. Z pytania: „Co zrobić z klientem?” na pytanie: „Jak funkcjonuję jako terapeuta w tym konkretnym kontekście?”. Wygląda to jak niewielkie przesunięcie akcentu, ale w praktyce zmienia kierunek całej pracy.

W artykule przybliżamy, w jaki sposób model ACT można wykorzystać w pracy z osobami, których codzienne życie jest zdominowane przez objawy psychotyczne. Nie jest to kompletny protokół terapeutyczny, naszym celem jest pokazanie, że taka praca jest możliwa oraz zachęcenie do pogłębienia tego tematu. Skupiamy się na najistotniejszych naszym zdaniem aspektach wyróżniających ACTp (terapia akceptacji i zaangażowania w psychozie, Acceptance and Commitment Therapy for psychosis). 

Osoby funkcjonujące na wysokim poziomie wymagań często zgłaszają trudności pozornie wynikające z deficytów umiejętności, takich jak zarządzanie czasem, komunikacja czy nieefektywna praca, choć w praktyce wiele z nich funkcjonuje u progu wypalenia, tracąc kontakt z własnymi potrzebami i poczuciem sensu. Praca z procesami elastyczności psychologicznej pozwala przyjrzeć się funkcji dotychczasowych strategii radzenia sobie i stopniowo kierować energię na działania spójne z wartościami, przywracając satysfakcję.

Poczucie niezrozumienia, niezaspokojenia potrzeb czy oddalenia od siebie to częste trudności doświadczane przez osoby będące w związku romantycznym. Kiedy towarzyszą one parze przez dłuższy czas, mogą doprowadzić do odczuwania bezsilności i sztywnego postrzegania obecnej sytuacji jako niemożliwej do zmiany. Przydatnym elementem terapii ACT jest wtedy zaproszenie pary do spojrzenia na swoje zmagania z innej perspektywy, którą umożliwia matryca ACT. 

Terapia Akceptacji i Zaangażowania (ACT) traktuje elastyczność psychologiczną jako kluczowy wskaźnik zdrowia psychicznego. Podejście to, zakorzenione w filozofii funkcjonalnego kontekstualizmu oraz kontekstualnych naukach o zachowaniu (CBS), odchodzi od ujmowania trudności psychicznych wyłącznie w kategoriach nozologicznych. Zamiast pytać: „Jakie zaburzenie ma ta osoba?”, kontekstualny behawioryzm przesuwa punkt ciężkości w stronę pytania: „Jakie procesy podtrzymują jej cierpienie i ograniczają jej życie?”.

ACT jest podejściem do psychoterapii i rozwoju ludzkiego skupiającym się na wspieraniu uniwersalnych procesów zdrowienia, odpowiedzialnych za nasze funkcjonowanie psychiczne. Alternatywnie jest nazywany podejściem transdiagnostycznym, czyli niezależnym w swych celach od charakteru pojedynczej diagnozy psychiatrycznej oraz wykraczającym poza widzenie cierpienia jako zestawu syndromów do wyleczenia. Zdrowie według ACT to świadoma, aktywna i sprawcza relacja podmiotu do swoich doświadczeń. Brak zdrowia natomiast to kompletna zależność od okoliczności.

Co, jeśli pierwsza wizyta u psychiatry to nie przyznanie się do słabości, lecz najbardziej świadomy krok w stronę odzyskania wewnętrznego spokoju i harmonii? Według ogólnopolskiego badania EZOP II, blisko 25 procent społeczeństwa zmaga się w ciągu życia z trudnościami natury psychicznej, a jednak wielu mieszkańców Zabrza wciąż zwleka z prośbą o profesjonalne wsparcie. Często powstrzymuje nas lęk przed etykietą osoby chorej lub niepewność związana z ewentualnymi skutkami ubocznymi leków. To naturalne, że w obliczu nieznanego szukasz bezpiecznego oparcia, bo dbanie o kondycję umysłu to fundament budowania Twojego nowego, lepszego jutra.

Jakie są alternatywy wobec pogoni za szczęściem indywidualnym oraz jak rozwijać kompetencje sprzyjające trwałemu dobrostanowi? Gdzie przebiega granica między rzetelną popularyzacją wiedzy psychologicznej a jej nadmiernym uproszczeniem? Kiedy i jak ludzie zmieniają swoje i innych zachowania? Gdzie kończy się perswazja, a zaczyna manipulacja? To tylko niektóre z pytań, na które odpowiedzą wybitni eksperci podczas pierwszej edycji Kongresu i Festiwalu Psychologicznego Re_Mind, który odbędzie się 22-24 czerwca 2026 r. we Wrocławiu. Trzy dni wypełnione debatami, wykładami i spotkaniami, które łączą naukę z praktyką. Inicjatorem i organizatorem wydarzenia jest Uniwersytet SWPS, a współorganizatorami są Miasto Wrocław i Telewizja Polska.