Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowości w psychologii

2 października 2018

NR 11 (Wrzesień 2018)

Psychologia internetu

0 188

Komunikacja interpersonalna w wyniku zaistnienia internetu – globalnej sieci komputerowej – przechodzi w ostatnich latach prawdziwą rewolucję opartą o nowe technologie komputerowe oraz pojawienie się wirtualnej rzeczywistości, która redefiniuje dotychczasowe rozumienie porozumiewania się i wymiany informacji. Internet znacznie rozszerza granice i sposoby komunikacji oraz rzuca wyzwania utartym poglądom na temat ludzkich kontaktów i nawiązywania relacji.

Wielu autorów podkreśla fakt, iż internet jest ogromnym skokiem w technologii porozumiewania się na odległość (Gackenbach, 1998; Joinson, 2003; Aouil, 2004; Joinson i inni, 2007) i że w obliczu wciąż pojawiających sią nowych rozwiązań w codziennym korzystaniu z Ogólnoświatowej Sieci – WWW (ang. World Wide Web), trudno jest tak naprawdę klasyfikować barwną mozaikę różnych obrazów tego zjawiska (Fenichel, 2004; Suler, 2004).
Psychologia i praktyka kliniczna także są obszarami aktywności ludzkiej, w których komunikacja przez internet jest stosowana i wydaje się, że poradnictwo online już znalazło swoje miejsce w wachlarzu możliwych i dostępnych form oddziaływań medycznych, psychologicznych i seksuologicznych (Suler, 2004; Zack, 2004; Barak, Buchanan, 2004).

Psychologia internetu

Komunikacja w internecie ma wiele zalet i posiada swoisty urok, który przyciąga coraz więcej osób zainteresowanych tą formą kontaktu. Cooper opisał ten rodzaj siły przyciągania do internetu za pomocą określenia „potrójny motor A” 
(ang. Triple A Engine) od słów: Accessibility (łatwość dostępu), Affordibility (niedrogi dostęp) i Anonymity (anonimowość) (Cooper, 1998, Cooper, Griffin-Shelley, 2002; Cooper i inni, 2003). Te trzy cechy internetu powodują, że obecnie ogromna liczba ludzi regularnie korzysta z komunikacji elektronicznej. W literaturze przedmiotu często też zwraca się uwagę na kolejne dwie cechy komunikacji internetowej, takie jak: szeroka akceptacja internetu (ang. acceptability) (King, 1999) i możliwość prób funkcjonowania w różnych rolach (ang. approximation) (Ross & Kauth, 2002), co tworzy w efekcie „pięciokrotny motor A” 
(Skowroński i inni, 2007; Skowroński, Nowicka, 2007). Zwłaszcza ostatnia cecha – możliwość bezpiecznego próbowania siebie w różnych rolach i kontekstach, bez ryzyka konsekwencji społecznych, przyciąga wiele osób, które mają ochotę spróbowania „życia innymi życiami”.
W podobny sposób zalety internetu opisuje Ben-Zeev 
(Ben-Zeev, 2005), który twierdzi, że urok sieci tkwi w dostępności, wyobraźni, interaktywności i anonimowości. Cechy te mocno motywują do funkcjonowania w cyberprzestrzeni i korzystania z internetu. Dostępność w cyberprzestrzeni polega na szybkim wchodzeniu w alternatywną rzeczywistość sieciową, umożliwiającą łatwe korzystanie z wielu proponowanych opcji. Odnalezienie osoby i wykonanie określonej czynności jest prostsze, niedrogie, niewymagające wysiłku i zachodu.
Wyobraźnia sprawia, że internet nabiera powabu poprzez brak jakichkolwiek ograniczeń (poza ograniczeniami technologicznymi), co powoduje, że można się przedstawić w lepszym świetle, o wiele doskonalszym niż w realnym świecie. Zazwyczaj wymiana komunikatów pomiędzy internautami jest barwniejsza, śmielsza i bardziej ekscytująca. Interaktywność w wyimaginowanym świecie kontaktów online stanowi prawdziwą rewolucję w związkach międzyludzkich, ponieważ można w pełni cieszyć się korzyściami kojarzącymi się z zawieraniem kontaktów w rzeczywistym świecie, jednocześnie nie inwestując tyle i szybciej osiągając zamierzone cele. Anonimowość łagodzi ryzyko związane z działaniami podejmowanymi w sieci, zmniejsza podatność na zranienia i minimalizuje znaczenie norm społecznych. Wszystkie cechy wskazujące na atrakcyjność sieci powodują, że ludzie czują się pewniejsi i swobodniejsi, co może się przyczyniać do łatwego zawierania kontaktów w celach towarzyskich, a także – między innymi – seksualnych oraz tworzenia nowych tożsamości sieciowych, czasem z mocno podkreślonym akcentem seksualnym.

Psychologia relacji tekstowych

Główną formą komunikacji w internecie jest język tekstowy, czasami określany jako rozmowa tekstowa (Suler, 2004). Rozmowa tekstowa jest rodzajem umiejętności, ale też sztuki wyrażania myśli w słowach pisanych. I tak samo jak w komunikacji bezpośredniej w życiu niektórzy wolą wyrażać siebie w mowie, a inni w słowie pisanym. Stąd internet może w naturalny sposób selekcjonować użytkowników pod względem umiejętności wyrażania się za pośrednictwem tekstu wystukiwanego na klawiaturze, a co za tym idzie, potencjalnych klientów pomocy seksuologicznej online.
Nie tylko umiejętność wyrażania siebie w słowach jest tu ważna, ale także styl pisarski, na ile jest faktualny – ograniczony do wymiany samych informacji, a na ile jest rozbudowanym wglądem w życie psychiczne i emocjonalne. Innymi słowy, na ile dana osoba jest konkretna w wymianie tekstowej, a na ile odwołuje się do abstrakcji i metafor. Te cechy stylu pisarskiego mogą w dużym stopniu wpływać na jakość i efektywność poradnictwa online, determinując proces interakcji na odległość.
Styl pisarski można połączyć z cechami osobowościowymi i w ten sposób wręcz mówić o diagnozie osobowości i temperamentu na podstawie komunikatów tekstowych, co w rzeczywistości poradnictwa internetowego jest dodatkowym źródłem informacji klinicznej dla doradcy czy terapeuty. Aczkolwiek należy zawsze ostrożnie podchodzić do oceniania innych osób jedynie na podstawie samej tylko wymiany tekstowej.

rozluźnienie psychologicznych barier

Na rozluźnienie psychologicznych barier składa się kilka cech, między innymi same składowe „pięciokrotnego motoru A”, a szczególnie następujące elementy:

Anonimowość (Nie znasz mnie!)
Przeciętny użytkownik sieci internetowej praktycznie nie ma możliwości ustalenia prawdziwej tożsamości drugiej osoby (wyłączając profesjonalne służby policyjne i hakerów). To przyczynia się do tworzenia osobowości sieciowej, internetowego alter ego albo nawet efektu Dr Jeckyll and Mr Hide, co ułatwia przekraczanie ograniczeń występujących w kontaktach pozainternetowych.
Niewidoczność (Nie widzisz mnie!)
Ten element łączy się z anonimowością i wzmacnia tendencję do rozluźniania barier społecznych.
Opóźniona reakcja (Do zobaczenia później, jeżeli w ogóle...)
To świadomość, że to, co zostanie powiedziane teraz, jest bezkarne, ponieważ adresat otrzyma wiadomość później, kiedy nadawca będzie już niedostępny lub po prostu wyłączy komputer.
Solipsystyczna introjekcja (To wszystko dzieje się jedynie w głowie)
To mechanizm psychologiczny mogący zaistnieć w sytua-cji braku realnego kontaktu z drugim człowiekiem, kiedy internauta zaczyna podkładać głos i wygląd osoby, z którą rozmawia w swojej wyobraźni. Konsekwencją tego bywa uczucie, że pisze powieść, że są to tylko opisy charakterów tworzonych w umyśle, a przez to kontakt internetowy staje się jeszcze bardziej intrapsychiczny, a nie interpsychiczny. Można więc mówić, co tylko się zechce, ponieważ nie ponosi się konsekwencji za to, co jest jedynie wewnętrznym aktem umysłowym.
Neutralizacja statusu (Jesteśmy sobie równi)
W komunikacji tekstowej nie widać atrybutów społecznych informujących o statusie społecznym i ekonomicznym drugiego człowieka. Nie widać, jak ktoś jest ubrany, jakie ma przedmioty w otoczeniu, w jakim domu mieszka, a nawet jakiej klasy ma komputer. To też przyczynia się do niwelowania barier społecznych i w efekcie przechodzenia szybkiego na Ty i zachowywania się w sposób niebiorący pod uwagę innych elementów pozycji społecznej. Znika więc lęk przed karą i odrzuceniem społecznym.


Największym ograniczeniem komunikacji tekstowej wydaje się brak występowania elementów wizualnych i niewerbalnych, tak nieodłącznych w procesie porozumiewania się bezpośredniego w rzeczywistości. Głos ludzki i język ciała są bardzo ważnymi elementami komunikacji ludzkiej i stąd ich brak w internecie (z wyjątkiem opcji używania kamer i mikrofonów) przyczynia s...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy